Okres 1410-1530r.

W dalszym okresie, w latach 1410—1530, przemiany w budownictwie zamkowym dotyczyły nie tylko umocnień, ale również ukształtowania części mieszkalnej i usługowej. Umocnienia zamkowe trzeba było przystosować do nowej techniki walki, opartej na coraz szerszym użyciu broni palnej zarówno w obronie, jak i w oblężeniu. W tym okresie można dokładnie zaobserwować wyraźny przerost funkcji mieszkalnej zamku, który stał się przede wszystkim siedzibą możnowładcy lub zamożnego rycerza. Proces ten nie przebiegał równocześnie i jednakowo we wszystkich dzielnicach kraju. Powstawanie nowych siedzib rycerskich można zaobserwować przede wszystkim w Małopolsce i w Wielkopolsce. Modernizację urządzeń obronnych i wznoszenie nowych zamków na Kujawach i północnym Mazowszu dyktowała groźba najazdów krzyżackich. Podobnie było na ziemiach południowo-wschodnich, gdzie wielkim posiadłościom ziemskim powstającym z nadań królewskich zagrażały najazdy tatarskie. Zupełnie osobne zagadnienie stanowi proces modernizacji i budowa nowych umocnień i zamków na ziemiach należących do zakonu krzyżackiego. Wprowadzenie broni palnej nie mogło spowodować natychmiastowego przystosowania budownictwa obronnego do zmian w sposobie walki. Proces ten był długotrwały i wykazywał okresowe zahamowania bądź też gwałtowne skoki. Jednocześnie należy podkreślić, że przy wznoszeniu nowych zamków i umocnień stosowano formy architektury gotyckiej. Najlepszym tego przykładem może być gotycki barbakan Bramy Floriańskiej w Krakowie, wzniesiony w latach 1498—1499 i przystosowany całkowicie do broni palnej.